مراحل سرطان تخمدان؛ بررسی مرحله ۱ تا ۴ و زیرمراحل

مراحل سرطان تخمدان نشان می دهد سلول های سرطانی تا چه اندازه در تخمدان، لگن، شکم، غدد لنفاوی یا سایر قسمت های بدن گسترش یافته اند. مرحله بندی سرطان یکی از مهم ترین بخش های ارزیابی بیماری است و اطلاعات مهمی درباره میزان گسترش سرطان در اختیار پزشک قرار می دهد. اما مراحل سرطان تخمدان دقیقاً چگونه تعیین می شوند و تفاوت مرحله ۱ با مراحل پیشرفته تر چیست؟ مرحله بندی معمولاً بر اساس سیستم FIGO انجام می شود و سرطان را از مرحله ۱ تا ۴ تقسیم می کند. در ادامه، هر مرحله و زیرمرحله سرطان تخمدان، از مرحله محدود به تخمدان تا سرطان منتشرشده به نقاط دورتر بدن، بررسی می شود.

مراحل سرطان تخمدان چیست؟

مراحل سرطان تخمدان از مرحله ۱ تا مرحله ۴ دسته بندی می شوند و هرچه شماره مرحله بالاتر باشد، سرطان معمولاً گسترش بیشتری پیدا کرده است. در مرحله ۱، بیماری محدود به یک یا هر دو تخمدان یا لوله های فالوپ است؛ در مرحله ۲، گسترش به اندام های لگنی دیده می شود.

مرحله ۳ زمانی مطرح است که سرطان تخمدان به خارج از لگن و بافت های شکمی یا غدد لنفاوی مشخص گسترش یافته باشد. در مرحله ۴، انتشار به نقاط دورتر بدن یا وجود سلول های سرطانی در مایع اطراف ریه مطرح می شود. مرحله بندی دقیق با بررسی نتایج جراحی، نمونه های بافتی، آزمایش های پاتولوژی و در برخی شرایط تصویربرداری و سایر بررسی ها انجام می شود. به همین دلیل، تعیین مرحله نهایی باید توسط تیم درمان انجام شود.

مرحله ۱ سرطان تخمدان

در مرحله ۱، سرطان هنوز به تخمدان ها یا لوله های فالوپ محدود است و شواهدی از انتشار به غدد لنفاوی نزدیک یا نقاط دوردست بدن وجود ندارد. این مرحله خود به سه زیرمرحله IA، IB و IC تقسیم می شود. تفاوت این زیرمراحل عمدتاً به تعداد تخمدان های درگیر، وضعیت سطح و کپسول تومور و وجود یا عدم وجود سلول های سرطانی در مایع یا شستشوی حفره شکم مربوط است.

مرحله ۱A سرطان تخمدان

در مرحله IA، سرطان فقط در یک تخمدان یا یک لوله فالوپ وجود دارد و تومور در داخل آن محدود باقی مانده است. کپسول اطراف تومور سالم است و در سطح خارجی تخمدان یا لوله فالوپ سلول سرطانی دیده نمی شود. همچنین در مایع آسیت یا نمونه شستشوی لگن و شکم سلول سرطانی مشاهده نمی شود. در این مرحله، غدد لنفاوی و نقاط دوردست بدن درگیر نیستند. مرحله IA یکی از محدودترین شکل های سرطان تخمدان از نظر گسترش بیماری محسوب می شود.

مرحله ۱B سرطان تخمدان

در مرحله IB، سرطان هر دو تخمدان یا هر دو لوله فالوپ را درگیر کرده است، اما همچنان در داخل آن ها محدود باقی مانده است. سطح خارجی تخمدان ها یا لوله های فالوپ درگیر نیست و کپسول تومور نیز در وضعیت تعریف شده این مرحله قرار دارد. همچنین سلول های سرطانی در مایع آسیت یا شستشوی حفره شکم و لگن مشاهده نمی شود. در این مرحله نیز شواهدی از انتشار به غدد لنفاوی یا نقاط دوردست وجود ندارد.

مرحله ۱C سرطان تخمدان

در مرحله IC، سرطان همچنان در یک یا هر دو تخمدان یا لوله فالوپ قرار دارد، اما ویژگی هایی وجود دارد که احتمال انتشار سلول های سرطانی را افزایش می دهد. مرحله IC به سه گروه IC1، IC2 و IC3 تقسیم می شود. در IC1، پارگی کپسول تومور در زمان جراحی و احتمال نشت سلول های سرطانی مطرح است؛ در IC2، پارگی پیش از جراحی یا وجود سرطان روی سطح تخمدان یا لوله فالوپ وجود دارد. در IC3، سلول های سرطانی در مایع آسیت یا نمونه شست و شوی شکم و لگن یافت می شوند.

بیشتر بخوانید: رژیم غذایی برای درمان سرطان تخمدان

مرحله ۲ سرطان تخمدان

در مرحله ۲، سرطان از تخمدان یا لوله فالوپ فراتر رفته و به اندام های دیگر داخل لگن گسترش پیدا کرده است، اما هنوز انتشار دوردست یا درگیری غدد لنفاوی منطقه ای مطابق معیارهای مرحله ۲ وجود ندارد. این مرحله به دو زیرگروه IIA و IIB تقسیم می شود. محل گسترش سرطان در لگن، عامل مهمی برای تشخیص زیرمرحله است.

مرحله ۲A سرطان تخمدان

در مرحله IIA، سرطان از تخمدان یا لوله فالوپ به رحم و/یا لوله فالوپ یا تخمدان دیگر گسترش پیدا کرده است. به عبارت دیگر، بیماری از محل اولیه خود خارج شده اما همچنان در محدوده لگن قرار دارد. در این مرحله، سرطان به نقاط دوردست بدن انتشار پیدا نکرده و غدد لنفاوی منطقه ای نیز طبق معیار مرحله IIA درگیر نیستند. تشخیص دقیق این مرحله بر اساس یافته های جراحی و پاتولوژی انجام می شود.

مرحله ۲B سرطان تخمدان

در مرحله IIB، سرطان به سایر اندام ها یا بافت های لگنی مانند سطح یا بافت اطراف مثانه، رکتوم یا بخش هایی از روده بزرگ سیگموئید گسترش یافته است. این گسترش همچنان در محدوده لگن قرار دارد و به معنی انتشار دوردست بیماری نیست. مرحله IIB از نظر میزان گسترش نسبت به مرحله IIA گسترده تر است زیرا اندام ها یا بافت های لگنی دیگری نیز درگیر شده اند. تشخیص مرحله بر اساس بررسی دقیق میزان انتشار سرطان انجام می شود.

مرحله ۳ سرطان تخمدان

مرحله ۳ سرطان تخمدان نشان دهنده گسترش بیماری خارج از لگن است؛ این انتشار می تواند شامل بافت های داخل شکم یا غدد لنفاوی رتروپریتوئن باشد. مرحله III از نظر میزان و محل انتشار به زیرگروه های مختلف تقسیم می شود. در سیستم مرحله بندی، IIIA شامل زیرگروه های IIIA1 و IIIA2 است و مراحل IIIB و IIIC نیز بر اساس اندازه و محل کاشت های سرطانی در خارج از لگن تعریف می شوند.

مرحله ۳A سرطان تخمدان

مرحله IIIA شامل الگوهای متفاوتی از گسترش بیماری است. در IIIA1، سرطان به غدد لنفاوی رتروپریتوئن در لگن و/یا اطراف آئورت گسترش یافته است و اندازه انتشار به غدد لنفاوی در این زیرگروه اهمیت دارد. در IIIA2، انتشار میکروسکوپی سرطان به بافت های صفاقی خارج از لگن وجود دارد که با چشم قابل مشاهده نیست. بنابراین مرحله IIIA نسبت به مراحل اولیه، نشان دهنده گسترش فراتر از محدوده لگن است.

مرحله ۳B سرطان تخمدان

در مرحله IIIB، سرطان از لگن خارج شده و در بافت های صفاقی خارج از لگن گسترش یافته است، اما اندازه کانون های قابل مشاهده سرطان حداکثر ۲ سانتی متر است. غدد لنفاوی رتروپریتوئن ممکن است درگیر باشند یا نباشند. با این حال، در تعریف این مرحله، انتشار به داخل بافت کبد یا طحال یا سایر نقاط دوردست وجود ندارد. بنابراین اندازه و محل کاشت های سرطانی در تعیین مرحله IIIB اهمیت دارد.

مرحله ۳C سرطان تخمدان

در مرحله IIIC، سرطان در خارج از لگن و در سطح یا بافت های داخل شکم گسترش بیشتری پیدا کرده است و کانون های قابل مشاهده سرطان بیش از ۲ سانتی متر هستند. ممکن است غدد لنفاوی رتروپریتوئن نیز درگیر باشند. در این مرحله، درگیری می تواند روی سطح خارجی کبد یا طحال وجود داشته باشد، اما طبق تعریف مرحله IIIC، سرطان به داخل بافت این اندام ها یا نقاط دوردست بدن انتشار پیدا نکرده است.

مرحله ۴ سرطان تخمدان

مرحله ۴ پیشرفته ترین مرحله در سیستم مرحله بندی سرطان تخمدان است و زمانی مطرح می شود که شواهدی از انتشار بیماری به نقاط خارج از حفره صفاقی یا مایع اطراف ریه وجود داشته باشد. این مرحله به دو زیرگروه IVA و IVB تقسیم می شود. تفاوت این دو زیرمرحله عمدتاً به نوع و محل انتشار سرطان مربوط است.

مرحله ۴A سرطان تخمدان

در مرحله IVA، سلول های سرطانی در مایع اطراف ریه، یعنی فضای پلور، شناسایی می شوند و این مایع به عنوان افیوژن پلور بدخیم شناخته می شود. در تعریف این مرحله، انتشار دیگری از نوع درگیری اندام های دوردست مانند کبد یا طحال یا غدد لنفاوی خارج از محدوده شکم وجود ندارد. تشخیص سلول های سرطانی در مایع پلور می تواند در تعیین مرحله بیماری نقش داشته باشد.

مرحله ۴B سرطان تخمدان

در مرحله IVB، سرطان به نقاط دوردست بدن گسترش یافته است. این انتشار می تواند شامل داخل کبد یا طحال، غدد لنفاوی خارج از محدوده رتروپریتوئن یا اندام ها و بافت های خارج از حفره صفاقی مانند ریه یا استخوان باشد. بنابراین مرحله IVB نشان دهنده انتشار دوردست سرطان است. محل متاستاز و وضعیت عمومی بیمار در ارزیابی و برنامه ریزی درمان سرطان تخمدان اهمیت دارد.

پیشرفته ترین مرحله سرطان تخمدان

پیشرفته ترین مرحله سرطان تخمدان، مرحله ۴ است. در این مرحله، سرطان از محدوده لگن و شکم فراتر رفته یا سلول های سرطانی در مایع اطراف ریه شناسایی شده اند. مرحله IVA به افیوژن پلور بدخیم اختصاص دارد، در حالی که مرحله IVB شامل انتشار به اندام ها یا بافت های دوردست است. البته مرحله سرطان به تنهایی تمام ویژگی های بیماری یا وضعیت فرد را مشخص نمی کند و پزشک برای تصمیم گیری به عواملی مانند نوع بافت شناسی، درجه تومور و وضعیت عمومی بیمار نیز توجه می کند.

مرحله	میزان گسترش سرطان
مرحله ۱	سرطان به تخمدان یا لوله فالوپ محدود است و انتشار منطقه ای یا دوردست وجود ندارد.
مرحله ۲	سرطان از تخمدان یا لوله فالوپ به اندام ها و بافت های داخل لگن گسترش یافته است.
مرحله ۳	سرطان به خارج از لگن و بافت های شکمی و/یا غدد لنفاوی رتروپریتوئن گسترش پیدا کرده است.
مرحله ۴	سرطان به نقاط دوردست بدن یا در مرحله IVA به مایع اطراف ریه گسترش یافته است.
مرحله IVA	سلول های سرطانی در مایع اطراف ریه وجود دارند و افیوژن پلور بدخیم ایجاد شده است.
مرحله IVB	سرطان به اندام ها یا بافت های دوردست مانند داخل کبد یا طحال، برخی غدد لنفاوی دورتر، ریه یا استخوان گسترش یافته است.

در نتیجه، شماره مرحله تنها یکی از عوامل مهم در ارزیابی بیماری است و نمیتوان وضعیت یا پیش آگهی یک فرد را تنها بر اساس شماره مرحله تعیین کرد.

تفاوت مراحل سرطان تخمدان

تفاوت اصلی مراحل سرطان تخمدان به محل انتشار و میزان گسترش سلول های سرطانی مربوط می شود. در مراحل پایین تر، بیماری بیشتر به تخمدان یا محدوده لگن محدود است، اما با افزایش مرحله، درگیری بافت های خارج از لگن، غدد لنفاوی یا اندام های دوردست مطرح می شود. زیرمرحله ها نیز جزئیات بیشتری درباره محل انتشار و ویژگی های تومور ارائه می کنند.

مرحله	تفاوت اصلی
مرحله ۱	سرطان محدود به یک یا هر دو تخمدان یا لوله های فالوپ است.
مرحله ۱A	سرطان در یک تخمدان یا لوله فالوپ و بدون شواهد انتشار سطحی یا سلول سرطانی در مایع شکمی است.
مرحله ۱B	هر دو تخمدان یا لوله های فالوپ درگیر هستند، اما بیماری همچنان محدود باقی مانده است.
مرحله ۱C	سرطان محدود به تخمدان یا لوله فالوپ است، اما پارگی کپسول، درگیری سطح یا سلول های سرطانی در مایع شکمی وجود دارد.
مرحله ۲	سرطان به اندام ها و بافت های دیگر داخل لگن گسترش یافته است.
مرحله ۲A	گسترش به رحم و/یا تخمدان یا لوله فالوپ دیگر در محدوده لگن وجود دارد.
مرحله ۲B	سرطان به سایر اندام ها یا بافت های لگنی مانند مثانه، رکتوم یا کولون سیگموئید گسترش یافته است.
مرحله ۳	سرطان خارج از لگن و در شکم و/یا غدد لنفاوی رتروپریتوئن گسترش یافته است.
مرحله ۳A	درگیری غدد لنفاوی رتروپریتوئن و در برخی موارد انتشار میکروسکوپی صفاقی خارج از لگن وجود دارد.
مرحله ۳B	کاشت های سرطانی قابل مشاهده خارج از لگن وجود دارند که اندازه آن ها حداکثر ۲ سانتی متر است.
مرحله ۳C	کاشت های سرطانی خارج از لگن بیش از ۲ سانتی متر هستند و ممکن است سطح کبد یا طحال را نیز درگیر کنند.
مرحله ۴	سرطان به نقاط خارج از حفره صفاقی یا مایع اطراف ریه گسترش یافته است.
مرحله ۴A	سلول های سرطانی در مایع اطراف ریه شناسایی شده اند.
مرحله ۴B	سرطان به اندام ها یا بافت های دوردست مانند داخل کبد یا طحال، ریه یا استخوان گسترش یافته است.

این تقسیم بندی بر اساس معیارهای مرحله بندی سرطان تخمدان است و مرحله نهایی باید توسط بهترین جراح انکولوژی در تهران و بر اساس مجموعه یافته های بالینی، جراحی و پاتولوژی تعیین شود.

نتیجه گیری

با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، مراحل سرطان تخمدان از مرحله ۱ تا ۴ تعیین می شوند و هر مرحله میزان متفاوتی از گسترش بیماری را نشان می دهد. مرحله ۱ به بیماری محدود به تخمدان یا لوله فالوپ مربوط است، در حالی که در مرحله ۲ اندام های لگنی نیز درگیر شده اند. مرحله ۳ با گسترش خارج از لگن و درگیری بافت های شکمی یا غدد لنفاوی مشخص می شود و مرحله ۴ بیانگر انتشار به نقاط دوردست یا وجود سلول های سرطانی در مایع اطراف ریه است. زیرمرحله های IA تا IC، IIA تا IIB، IIIA تا IIIC و IVA تا IVB جزئیات بیشتری درباره محل و میزان انتشار سرطان ارائه می کنند.