سرطان رحم یکی از شایع ترین سرطان های دستگاه تناسلی زنان بوده که اغلب در سنین پس از یائسگی بروز می کند. این بیماری زمانی ایجاد می شود که سلول های غیرطبیعی در لایه داخلی رحم (آندومتر) شروع به رشد کنترل نشده می کنند و به بخش های دیگر بدن نیز گسترش می یابند. اما چرا برخی زنان بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار می گیرند؟ آیا علائم هشداردهنده ای وجود دارد که بتوان با آگاهی از آنها، این بیماری را زودتر تشخیص داد و از پیشرفت آن جلوگیری کرد؟ در این مقاله قصد داریم به بررسی سرطان رحم، انواع، عوامل خطر، علائم اولیه، روش های تشخیص، گزینه های درمانی و راه های پیشگیری بپردازیم پس با ما همراه باشید.
سرطان رحم چیست؟
سرطان رحم یکی از شایع ترین بیماری های بدخیم در میان زنان بوده که اغلب در سنین بالا به ویژه بعد از یائسگی بروز پیدا می کند. رحم عضوی در لگن بانوان بوده که نقش اصلی آن در دوران بارداری، نگهداری و تغذیه جنین است. این عضو دچار انواع مختلفی اعم از سرطان آندومتر، سرطان سارکوم و سرطان دهانه رحم می باشد که هرکدام ویژگی ها، علائم و روش های درمانی متفاوتی دارند.
در شایع ترین نوع سرطان رحم که با عنوان سرطان آندومتر شناخته می شود، سلول های غیرطبیعی در لایه داخلی رحم (آندومتر) شروع به رشد سریع و کنترل نشده می کنند. در صورتی که این بیماری به موقع تشخیص داده نشود، ممکن است به بافت ها و اندام های اطراف گسترش یابد و جان فرد را به خطر بیندازد.
علائم سرطان رحم
سرطان دهانه رحم یکی از سرطان های شایع دستگاه تناسلی بانوان بوده که در مراحل ابتدایی بدون علائم است. به همین دلیل، غربالگری منظم برای تشخیص زودهنگام اهمیت بسیار زیادی دارد. در ادامه به رایج ترین علائم سرطان رحم اشاره می نماییم:
- بی اشتهایی
- خستگی مزمن
- ادرار دردناک
- درد در ناحیه لگن
- کاهش وزن بی دلیل
- خونریزی پس از یائسگی
- تورم در یک یا هر دو پا
- تهوع یا ناراحتی گوارشی
- خونریزی غیر معمول واژینال
- خونریزی پس از رابطه جنسی
- درد در ناحیه پایین شکم یا کمر
- خونریزی بین دوره های قاعدگی
- درد یا ناراحتی در حین رابطه جنسی
- تکرر ادرار یا مشکل در دفع ادرار و مدفوع
- ترشحات غیرعادی از واژن (گاهی با بوی نامطبوع یا خونی)
- اختلالات روده یا مثانه (مانند یبوست، اسهال، وجود خون در ادرار یا مدفوع)
بیشتر بخوانید: سرطان تخمدان چیست؟
علت بروز سرطان رحم
بهتر است بدانید با اینکه علت دقیق این بیماری به طور قطعی مشخص نشده اما تحقیقات پزشکی مجموعه ای از عوامل خطر را شناسایی کرده اند که احتمال ابتلا به این سرطان را افزایش می دهند. آشنایی با این عوامل به شناسایی زودهنگام و پیشگیری از سرطان رحم کمک می کند. در ادامه به مهمترین دلایل احتمالی بروز سرطان رحم اشاره می نماییم:
- دیابت: دیابت نوع دو، به ویژه زمانی که با اضافه وزن همراه باشد، خطر سرطان آندومتر را افزایش می دهد.
- سابقه خانوادگی: وجود سابقه سرطان رحم، روده بزرگ یا سندرم لینچ در خانواده احتمال ابتلا را افزایش می دهد.
- افزایش سن: خطر ابتلا با افزایش سن بیشتر می‌شود و بسیاری از موارد سرطان رحم پس از یائسگی تشخیص داده می‌شوند.
- هورمون درمانی با استروژن: مصرف استروژن بدون پروژسترون در زنانی که رحم دارند، خطر سرطان آندومتر را افزایش می دهد.
- تخمدان پلی کیستیک: در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، تخمک‌گذاری نامنظم باعث افزایش طولانی مدت اثر استروژن بر آندومتر می شود.
- مصرف تاموکسیفن: مصرف طولانی مدت تاموکسیفن خطر سرطان آندومتر را کمی افزایش می دهد، هرچند فواید آن در درمان سرطان پستان معمولاً بسیار مهمتر است.
- یائسگی دیررس: یائسگی در سنین بالاتر باعث افزایش تعداد سال هایی می شود که آندومتر در معرض استروژن قرار دارد و خطر بیماری را بیشتر می کند.
- قاعدگی زودرس: شروع قاعدگی در سن پایین نیز با افزایش مدت تماس آندومتر با هورمون های جنسی در طول زندگی همراه است.
- عدم تعادل هورمونی: افزایش اثر استروژن بدون تعادل کافی با پروژسترون از مهمترین عوامل شناخته شده در ایجاد سرطان آندومتر است.
- هایپرپلازی آندومتر: ضخیم شدن غیرطبیعی پوشش داخلی رحم، به ویژه انواع همراه با آتیپی، خطر تبدیل به سرطان آندومتر را افزایش می دهد.
- چاقی: بافت چربی باعث افزایش تبدیل برخی هورمون‌ها به استروژن می‌شود و قرار گرفتن طولانی‌مدت آندومتر در معرض استروژن می‌تواند خطر بیماری را بیشتر کند.
- نداشتن سابقه بارداری: زنانی که هرگز باردار نشده‌اند، ممکن است مدت بیشتری در طول زندگی در معرض چرخه‌های هورمونی بدون وقفه بارداری قرار داشته باشند.
انواع سرطان رحم
سرطان رحم بیماری ای بوده که از رشد غیر طبیعی سلول ها در نواحی مختلف رحم ایجاد می شود. با توجه به محل شروع و نوع سلول های درگیر، این سرطان انواع مختلفی دارد. در ادامه با رایج ترین انواع سرطان رحم آشنا می شویم:
سرطان آندومتر (Endometrial Cancer)
شایع ترین نوع سرطان رحم بوده که از لایه داخلی رحم به نام اندومتر آغاز می شود. این نوع پس از یائسگی با علائمی مانند خونریزی یا لکه بینی غیرطبیعی ظاهر می شود و در صورت تشخیص زودهنگام درمان پذیری بالایی دارد.
سارکوم رحم (Uterine Sarcoma)
این نوع نادرتر بوده و از بافت های عضلانی رحم (میومتریوم) یا بافت های همبند آن شروع می شود. از علائم آن میتوان به درد شکمی، خونریزی شدید و تورم ناحیه شکم اشاره کرد. روش درمان این عارضه متفاوت از سرطان آندومتر بوده و معمولا تهاجمی تر محسوب می شود.
سرطان سلول های سنگفرشی دهانه رحم
این نوع سرطان که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از سرطان های دهانه رحم را تشکیل می دهد از سلول های نازک و صاف سطح دهانه رحم منشا می گیرد. این ناحیه محل اتصال رحم به واژن بوده و این سرطان بیشتر در اثر عفونت طولانی مدت با ویروس HPV ایجاد می شود.
بیشتر بخوانید: سرطان کلیه چیست؟
آدنوکارسینوم دهانه رحم
حدود ۲۰ درصد از سرطان های دهانه رحم از این نوع اند. آدنوکارسینوم از سلول های غده ای داخل کانال دهانه رحم شروع می شود که مسئول ترشح مخاط هستند. تشخیص این نوع دشوارتر بوده و نیاز به دقت بیشتر در بررسی علائم دارد.
کارسینوم ادنواسکواموس
این نوع سرطان ترکیبی از دو نوع قبلی بوده یعنی هم سلول های سنگفرشی و هم سلول های غده ای را درگیر می کند. بهتر است بدانید حدود ۵ تا ۶ درصد از موارد سرطان دهانه رحم را شامل می شود و در زنان میانسال دیده می شود.
سرطان سلول های کوچک دهانه رحم
نوعی نادر ولی تهاجمی از سرطان دهانه رحم بوده که سرعت رشد بالایی دارد. این سرطان تمایل زیادی به گسترش به سایر بخش های بدن دارد و به درمان های ترکیبی مانند شیمی درمانی و پرتودرمانی نیاز دارد.
تومورهای مخاطی رحم
تومورهای مخاطی ممکن است در بخش های مختلف رحم یا دهانه آن ایجاد شوند. برخی از این تومورها خوش خیم هستند اما در برخی موارد نیز بدخیم شده و به بافت های مجاور حمله می کنند.
لنفوم و سارکوم دهانه رحم
این دو نوع بسیار نادر هستند و معمولا از سلول های سیستم لنفاوی یا بافت های همبند دهانه رحم منشا می گیرند. درمان آنها با سایر انواع سرطان دهانه رحم متفاوت بوده و نیاز به پیگیری تخصصی تر دارد.
سرطان رحم بدخیم
این دسته از تومورها قابلیت نفوذ به بافت های مجاور و گسترش به سایر نقاط بدن از طریق خون و لنف را دارند. شایع ترین علائم آن، خونریزی غیرعادی به ویژه بعد از یائسگی است. درد لگن، ترشحات غیرطبیعی و رابطه جنسی دردناک از دیگر علائم آن هستند.
عوامل خطر سرطان رحم
برخی شرایط احتمال ابتلا به سرطان رحم، به ویژه سرطان آندومتر را افزایش می دهند اما وجود یک عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به بیماری نیست. عوامل هورمونی، متابولیک، ژنتیکی و افزایش سن از مهمترین مواردی هستند که در ارزیابی خطر اهمیت دارند. شناخت این عوامل به شناسایی افراد پرخطر و پیگیری دقیق‌تر علائم کمک می کند.
مهمترین عوامل خطر در جدول زیر آورده شده اند.
| عامل خطر | توضیحات |
|---|---|
| افزایش سن | خطر ابتلا به سرطان رحم با افزایش سن، به ویژه پس از یائسگی، بیشتر می شود. |
| چاقی و اضافه وزن | افزایش بافت چربی سطح استروژن را بالا می برد و خطر سرطان آندومتر را افزایش می دهد. |
| دیابت نوع دو | دیابت، به خصوص همراه با اضافه وزن و مقاومت به انسولین، با افزایش خطر بیماری ارتباط دارد. |
| قاعدگی زودرس | شروع قاعدگی در سن پایین، مدت تماس آندومتر با استروژن را در طول زندگی افزایش می دهد. |
| یائسگی دیررس | یائسگی در سن بالاتر باعث طولانی تر شدن دوره مواجهه رحم با هورمون استروژن می شود. |
| نداشتن سابقه بارداری | زنانی که هرگز باردار نشده‌اند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای سرطان آندومتر باشند. |
| سندرم تخمدان پلی کیستیک | اختلال تخمک گذاری در PCOS می‌تواند باعث افزایش طولانی مدت اثر استروژن بر پوشش رحم می شود. |
| مصرف استروژن بدون پروژسترون | هورمون درمانی تنها با استروژن در زنان دارای رحم خطر سرطان آندومتر را افزایش می دهد. |
| مصرف تاموکسیفن | مصرف طولانی مدت تاموکسیفن ممکن است احتمال بروز سرطان آندومتر را کمی افزایش دهد. |
| سابقه خانوادگی | سابقه سرطان رحم یا سندرم لینچ در خانواده خطر ابتلا را بیشتر می کند. |
| هایپرپلازی آندومتر | برخی انواع ضخیم شدگی غیرطبیعی آندومتر، به ویژه همراه با آتیپی، با خطر بالاتر سرطان مرتبط هستند. |
روشهای پیشگیری از سرطان رحم
لازم به ذکر است پیشگیری قطعی از سرطان رحم همیشه امکان پذیر نیست اما کاهش عوامل خطر احتمال ابتلا را کمتر می کند. حفظ وزن مناسب، کنترل بیماری های زمینه ای و توجه به تعادل هورمونی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند. همچنین پیگیری خونریزی های غیرطبیعی و مراجعه منظم به پزشک به شناسایی زودهنگام تغییرات مشکوک کمک می کند. مهمترین راهکارهای کاهش خطر ابتلا عبارت اند از:
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید تا به کنترل وزن و بهبود سلامت متابولیک کمک شود.
- دیابت و فشار خون را تحت نظر پزشک کنترل کنید تا عوامل زمینه ای مرتبط با خطر بیماری مدیریت شوند.
- خونریزی غیرطبیعی رحم، به ویژه خونریزی پس از یائسگی را نادیده نگیرید و برای بررسی آن به پزشک مراجعه کنید.
- در صورت داشتن سابقه خانوادگی سرطان رحم یا سندرم لینچ، مشاوره ژنتیک و برنامه غربالگری مناسب را پیگیری کنید.
- داروهای هورمونی را فقط با تجویز پزشک مصرف کنید و از مصرف خودسرانه استروژن بدون پروژسترون خودداری کنید.
- وزن بدن را در محدوده سالم حفظ کنید تا تأثیر اضافه وزن بر سطح استروژن و خطر سرطان آندومتر کاهش پیدا کند.
- رژیم غذایی متعادل و سرشار از سبزیجات، میوه ها و غلات کامل را برای کمک به حفظ وزن و سلامت عمومی رعایت کنید.
- در صورت ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک یا اختلالات قاعدگی، برای کنترل وضعیت هورمونی تحت نظر پزشک باشید.
روشهای تشخیص سرطان رحم
بسیاری از زنان در مواجهه با علائمی مانند خونریزی های غیرطبیعی یا درد لگنی، نگران احتمال وجود بیماری های رحم از جمله سرطان هستند. گرچه این علائم همیشه نشانه ای از سرطان نیستند اما نباید نادیده گرفته شوند. برای تشخیص دقیق و زودهنگام باید به بهترین جراح انکولوژی تهران مراجعه نمایید. حال در ادامه به مهمترین روشهای تشخیص این عارضه می پردازیم:
- معاینه لگنی
- آزمایش خون
- هیستروسکوپی
- آزمایش پاپ اسمیر
- بیوپسی آسپیراسیون
- تصویربرداری با MRI
- بیوپسی (نمونه برداری)
- سی تی اسکن (CT Scan)
- دیلاتاسیون و کورتاژ (D&C)
- سونوگرافی ترانس واژینال (TVU)
- عکسبرداری از قفسه سینه با اشعه ایکس
روشهای درمان سرطان رحم
لازم به ذکر است درمان سرطان رحم با توجه به مرحله بیماری، شرایط بیمار و نوع تومور متنوع و ترکیبی هستند. هدف از درمان، حذف کامل تومور، جلوگیری از گسترش آن و کاهش علائم بیماری است. در ادامه تمامی روشهای درمانی مورد استفاده برای سرطان رحم ذکر شده است:
- هیسترکتومی
- شیمی درمانی
- جراحی رادیکال
- پرتودرمانی خارجی
- ایمونوتراپی (ایمنی درمانی)
- هورمون درمانی با پروژسترون
- براکی تراپی (پرتودرمانی داخلی)
- جراحی دبالکینگ (Debulking surgery)
- درمان دارویی هدفمند (Targeted therapy)
- جراحی با لاپاروسکوپ (هیسترکتومی سوراخ کلیدی)
- سالپنگواوفورکتومی (برداشتن لوله های فالوپ و تخمدان ها)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرطان رحم یکی از شایع ترین سرطان ها در میان بانوان بوده که با تشخیص به موقع و انتخاب روش درمانی مناسب، قابل کنترل و درمان خواهد بود. امروزه با پیشرفت های قابل توجه در علم پزشکی و درمان های نوین، بیماران با پیروی از یک برنامه درمانی جامع و اصولی، شانس بالایی برای بهبودی دارند. روش های درمانی متعددی برای مقابله با این بیماری وجود دارد که بسته به مرحله پیشرفت سرطان، نوع آن و شرایط فردی بیمار، توسط پزشک متخصص انتخاب می شوند. دکتر فرزاد واقف داوری، جراح عمومی و فلوشیپ فوق تخصصی سرطان یکی از پزشکان برجسته در زمینه جراحی و درمان سرطان های زنان از جمله سرطان رحم است.
