درمان سرطان معده موضوعی مهم و حساس بوده که با تشخیص به موقع و انتخاب روش مناسب شانس کنترل بیماری و بهبود کیفیت زندگی را افزایش می دهد. اما واقعا بهترین روش درمان برای هر فرد چیست و چه عواملی تعیین می کند که پزشک سراغ جراحی، شیمی درمانی، رادیوتراپی یا درمان های هدفمند برود؟ از آنجا که مرحله ی بیماری، محل تومور، وضعیت عمومی بدن و حتی پاسخ فرد به درمان ها متفاوت است، مسیر درمان برای هر بیمار کاملا شخصی سازی می شود. در ادامه، به طور خلاصه درباره روش های اصلی درمان سرطان معده، زمان استفاده از هر روش، عوارض احتمالی، مراقبت های حین درمان و نقش تغذیه صحبت خواهیم کرد پس با ما همراه باشید.
تشخیص و ارزیابی سرطان معده
تشخیص زودهنگام سرطان معده یکی از مهمترین عوامل در افزایش شانس درمان موفق و بهبود پیش آگهی بیمار است. سرطان معده در بسیاری از موارد به ویژه در مراحل اولیه، علامت مشخص و واضحی ندارد و ممکن است با مشکلات گوارشی ساده اشتباه گرفته شود. به همین دلیل، پزشکان برای اطمینان از وجود بیماری و همچنین بررسی میزان پیشرفت آن از مجموعه ای از آزمایش ها و روش های تصویربرداری و نمونه برداری استفاده می کنند. در این مقاله، مهمترین روشهای تشخیص و ارزیابی سرطان معده را بررسی می کنیم پس با ما همراه باشید.
معاینه فیزیکی و بررسی علائم
اولین قدم در مسیر تشخیص، گفتگو با بیمار و بررسی علائمی مثل کاهش وزن بی دلیل، درد یا سوزش معده، بی اشتهایی، احساس سیری زودرس و ضعف عمومی است. سپس پزشک با معاینه شکم، وجود توده، حساسیت یا نشانه های دیگر را بررسی می کند. این مرحله به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست اما جهت گیری اولیه و تصمیم گیری برای انجام آزمایش های دقیق تر را مشخص می کند. همچنین سابقه خانوادگی و عوامل خطر مثل عفونت هلیکوباکتر پیلوری در این مرحله مورد توجه قرار می گیرد.
گاستروسکوپی (آندوسکوپی فوقانی)
آندوسکوپی یکی از دقیق ترین روش های تشخیص سرطان معده است که در آن، پزشک با یک لوله باریک و انعطاف پذیر مجهز به دوربین، داخل مری و معده را مشاهده می کند. این روش کمک می کند هرگونه زخم، ضایعه مشکوک یا توده غیرطبیعی به صورت مستقیم دیده شود. آندوسکوپی با بی حسی یا آرام بخش انجام می شود و درد زیادی ندارد. مهمترین مزیت آن این است که امکان نمونه برداری همزمان از بافت های مشکوک را فراهم می کند.
نمونه برداری (بیوپسی)
بیوپسی یعنی برداشت تکه ای کوچک از بافت مشکوک معده برای بررسی دقیق زیر میکروسکوپ و اصلی ترین روش تایید قطعی سرطان محسوب می شود. این نمونه هنگام آندوسکوپی گرفته می شود و سپس در آزمایشگاه از نظر نوع سلول ها و بدخیمی ارزیابی می گردد. نتایج بیوپسی مشخص می کند آیا ضایعه سرطانی است یا خیر و نوع سرطان چیست. گاهی برای افزایش دقت، چند نمونه از نقاط مختلف معده برداشت می شود.
آزمایش خون
آزمایش خون برای تشخیص مستقیم سرطان معده کافی نیست اما در بررسی وضعیت عمومی بدن و نشانه های غیرمستقیم بیماری نقش مهمی دارد. برای مثال ممکن است کم خونی (به دلیل خونریزی های پنهان معده)، کاهش آهن یا اختلال در عملکرد کبد در آزمایش ها دیده شود. همچنین برخی آزمایش ها به پزشک کمک می کند آمادگی بیمار برای درمان هایی مثل جراحی یا شیمی درمانی را ارزیابی کند. در مواردی ممکن است بهترین جراح سرطان در تهران آزمایش های تکمیلی برای بررسی التهاب یا وضعیت تغذیه ای نیز درخواست دهد.
سی تی اسکن (CT Scan)
CT اسکن یک روش تصویربرداری دقیق است که برای بررسی گسترش سرطان به اطراف معده، غدد لنفاوی و اعضایی مثل کبد یا ریه ها استفاده می شود. این روش در تعیین مرحله سرطان نقش بسیار مهمی دارد و با تزریق ماده حاجب انجام می شود تا جزئیات با دقت بیشتری دیده شود. CT کمک می کند مشخص شود آیا تومور فقط در معده است یا به بافت های دیگر هم نفوذ کرده است.
پت اسکن (PET Scan)
پت اسکن روشی است که فعالیت متابولیکی سلول ها را نشان می دهد و نقاطی از بدن را که سلول های سرطانی در آن فعال هستند مشخص می کند. در این روش، ماده ای قندی و رادیواکتیو به بدن تزریق می شود و چون سلول های سرطانی مصرف انرژی بالاتری دارند، در تصویر واضح تر دیده می شوند. PET Scan بیشتر برای بررسی متاستاز (گسترش سرطان به قسمت های دورتر بدن) کاربرد دارد.
اندوسونوگرافی (EUS)
اندوسونوگرافی ترکیبی از آندوسکوپی و سونوگرافی است و یکی از بهترین روش ها برای تعیین عمق نفوذ تومور در دیواره معده به شمار می رود. در این روش، از طریق آندوسکوپ یک دستگاه سونوگرافی کوچک وارد معده می شود و تصاویر دقیق تری از لایه های معده و غدد لنفاوی اطراف ارائه می دهد. EUS کمک می کند مرحله بیماری دقیق تر مشخص شود و تصمیم گیری درباره نوع درمان آسان تر گردد.
سونوگرافی شکم
سونوگرافی یکی از روش های ساده و غیرتهاجمی برای بررسی اعضای شکمی است و به شناسایی مشکلاتی مثل درگیری کبد یا وجود مایع غیرطبیعی در شکم کمک می کند. این روش برای تشخیص مستقیم سرطان معده کافی نیست اما در ارزیابی گسترش بیماری و بررسی متاستازها کاربرد دارد. سونوگرافی اغلب به عنوان مرحله اولیه تصویربرداری یا مکمل سایر روش ها انجام می شود.
بیشتر بخوانید: بهترین رژیم غذایی برای سرطان معده
ام آر آی (MRI)
MRI در برخی موارد برای بررسی دقیق تر بافت ها و ارزیابی گسترش سرطان استفاده می شود، به خصوص زمانی که پزشک نیاز به جزئیات بیشتری از کبد یا نواحی خاص داشته باشد. این روش از میدان مغناطیسی استفاده می کند و اشعه ندارد، به همین دلیل برای بعضی بیماران گزینه مناسبی است.
لاپاراسکوپی
لاپاراسکوپی یک روش کم تهاجمی است که در آن پزشک از طریق برش های کوچک روی شکم، دوربینی وارد حفره شکم می کند تا وضعیت معده و اندام های اطراف را از نزدیک بررسی کند. این روش زمانی انجام می شود که پزشک بخواهد مطمئن شود سرطان به پرده صفاق یا بخش های دیگر گسترش پیدا نکرده است. لاپاراسکوپی در تعیین مرحله پیشرفته بیماری بسیار مهم است و مانع انجام جراحی های غیرضروری می شود.
درمان سرطان معده
درمان سرطان معده به یک روش ثابت و یکسان محدود نمی شود و با توجه به مرحله بیماری، محل تومور، میزان درگیری غدد لنفاوی و وضعیت عمومی بیمار انتخاب می شود. در بسیاری از موارد، ترکیب چند روش درمانی بهترین نتیجه را می دهد؛ یعنی ممکن است ابتدا با دارو یا پرتودرمانی اندازه تومور کوچک شود و سپس جراحی انجام گیرد یا بعد از عمل برای کاهش احتمال عود، درمان های تکمیلی ادامه پیدا می کند. در ادامه به مهمترین روش های درمان سرطان معده اشاره می نماییم:
جراحی
جراحی، اصلی ترین گزینه در درمان سرطان معده به ویژه در مراحل اولیه و قابل برداشت است و هدف آن خارج کردن تومور و گاهی غدد لنفاوی اطراف برای جلوگیری از گسترش بیماری است. بسته به محل و وسعت تومور، ممکن است گاسترکتومی ساب توتال (برداشتن بخشی از معده) یا گاسترکتومی توتال (برداشتن کل معده و اتصال مری به روده باریک) انجام شود. در برخی بیماران، برداشتن غدد لنفاوی نیز جزو جراحی محسوب می شود تا هم درمان دقیق تر باشد و هم مرحله بیماری بهتر مشخص شود.
شیمی درمانی
شیمی درمانی یعنی استفاده از داروهای ضدسرطان برای از بین بردن سلول های سرطانی یا کند کردن رشد آنها و یکی از ستون های مهم درمان است. این درمان قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور و افزایش شانس عمل موفق انجام می شود یا بعد از جراحی برای نابودی سلول های باقی مانده و کاهش احتمال عود به کار رود. در موارد پیشرفته یا متاستاتیک نیز شیمی درمانی نقش تسکینی و کنترل کننده دارد تا علائم کمتر شود و روند بیماری کندتر گردد.
پرتودرمانی
پرتودرمانی با استفاده از پرتوهای پرانرژی مانند اشعه ایکس یا پروتون، سلول های سرطانی را هدف قرار می دهد و بخشی از درمان ترکیبی می باشد. در درمان سرطان معده پرتودرمانی گاهی قبل از جراحی برای کوچک کردن توده یا بعد از جراحی برای کاهش احتمال باقی ماندن سلول های سرطانی استفاده می شود. در مراحل پیشرفته، پرتودرمانی برای کاهش درد، کنترل خونریزی یا کمک به رفع انسداد مفید می باشد.
شیمی پرتودرمانی
این روش وقتی کاربرد دارد که پزشک بخواهد تومور را قوی تر تحت فشار قرار دهد؛ مثلاً در برخی بیماران قبل از جراحی برای بهتر شدن شرایط عمل یا بعد از جراحی برای کاهش ریسک عود انجام می شود. ترکیب این دو روش باعث می شود پرتودرمانی اثر بیشتری روی سلول های سرطانی بگذارد و شیمی درمانی هم سلول های پنهان و پخش شده را هدف بگیرد.
بیشتر بخوانید: روشهای پیشگیری از سرطان معده
درمان هدفمند
در درمان هدفمند از داروهایی استفاده می شود که به ویژگی های خاص سلول های سرطانی حمله می کنند و معمولا نسبت به شیمی درمانی کلاسیک، اثر دقیق تر و عوارض متفاوتی دارند. این روش در درمان سرطان معده زمانی اهمیت پیدا می کند که آزمایش های تومور نشان دهند بیمار برای داروهای خاص مناسب است؛ برای مثال در برخی بیماران HER2 مثبت داروهایی مثل تراستوزوماب موثر می باشند. گروهی دیگر از داروها با مهار رگ سازی تومور (مثل راموسیروماب) تلاش می کنند رشد توده را کند کنند. درمان هدفمند ممکن است به تنهایی یا همراه با شیمی درمانی در سرطان های پیشرفته استفاده شود.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی به سیستم ایمنی کمک می کند تا سلول های سرطانی را بهتر شناسایی کرده و به آنها حمله کند و در سال های اخیر جایگاه مهمی در درمان های نوین پیدا کرده است. در درمان این عارضه ایمونوتراپی بیشتر در موارد پیشرفته یا مقاوم به درمان مطرح می شود و معمولا بر اساس نشانگرهای خاص (مثل PD-L1 یا MSI/dMMR) انتخاب می گردد. داروهایی مانند پمبرولیزوماب یا نیولوماب از دسته مهارکننده های نقاط کنترلی ایمنی هستند که مانع فرار سرطان از سیستم ایمنی می شوند.
درمان آندوسکوپیک و لیزر
در مراحل بسیار اولیه که تومور سطحی و محدود باشد، ممکن است بتوان آن را از طریق آندوسکوپی برداشت یا تخریب کرد و بدون جراحی بزرگ به نتیجه رسید. لیزر درمانی نیز با هدایت آندوسکوپ برای از بین بردن توده های کوچک یا باز کردن انسداد به کار می رود، به خصوص وقتی هدف کنترل موضعی یا کاهش علائم باشد. این روش ها برای همه بیماران مناسب نیستند و انتخاب آنها به عمق درگیری تومور و نظر تیم درمانی وابسته است.
درمان های حمایتی و تغذیه
در کنار درمان های اصلی، مراقبت حمایتی بخش جدایی ناپذیر درمان سرطان معده است و تحمل درمان را بالا می برد و کیفیت زندگی را بهتر می کند. تنظیم تغذیه، کنترل تهوع و ضعف، پیشگیری از کم خونی و رسیدگی به درد و مشکلات گوارشی، همگی در این بخش قرار می گیرند. گاهی نیاز به مکمل ها، رژیم های پُرکالری و وعده های کوچک تر اما بیشتر وجود دارد. نکته مهم این است که درمان های خانگی جایگزین درمان پزشکی نیستند اما با نظر پزشک می توانند نقش کمکی و حمایتی داشته باشند.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، درمان سرطان معده یک مسیر چند مرحله ای و کاملا تخصصی است که با توجه به مرحله بیماری، نوع تومور، میزان گسترش و وضعیت عمومی بیمار متفاوت می باشد. در بسیاری از موارد، جراحی مهمترین و اصلی ترین روش درمان است اما برای افزایش شانس موفقیت و کاهش احتمال عود از درمان های تکمیلی مثل شیمی درمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند و ایمونوتراپی نیز استفاده می شود. نکته کلیدی این است که هرچه تشخیص زودتر انجام شود، انتخاب های درمانی موثرتر و احتمال کنترل بیماری بیشتر خواهد بود.
