سرطان معده یکی از شایع ترین و در عین حال مرموزترین سرطان های دستگاه گوارش بوده که سالانه جان هزاران نفر را در سراسر جهان می گیرد. این بیماری اغلب در مراحل ابتدایی علائم خاصی ندارد یا علائمی دارد که ممکن است با مشکلات ساده گوارشی اشتباه گرفته شود. اما چه عواملی باعث بروز این عارضه می شوند؟ آیا این بیماری قابل پیشگیری است؟ اگرچه سرطان گاستریک در سراسر جهان شایع است اما در ایران نیز از شیوع نسبتا بالایی برخوردار است. در این مقاله قصد داریم به بررسی سرطان معده، علل و عوامل خطر، علائم، انواع سرطان و روشهای پیشگیری می پردازیم پس با ما همراه باشید.
سرطان معده چیست؟
سرطان معده که گاهی اوقات با نام سرطان گاستریک نیز شناخته می شود، یکی از شایع ترین سرطان ها در سطح جهان است. این بیماری در کشورهایی مانند ژاپن و چین بسیار شایع بوده اما در کشورهای غربی کمتر دیده می شود. سرطان معده در مردان شایع تر از زنان است و بیشتر در سنین بالا بروز می کند. بهتر است بدانید اکثر افرادی که به این بیماری مبتلا می شوند، بالای ۵۵ سال سن دارند.
بیشتر بخوانید: سرطان کبد چیست؟
انواع سرطان معده
این عارضه مانند بسیاری از سرطان ها انواع مختلفی دارد که بر اساس محل شروع و نوع سلول های درگیر طبقه بندی می شود. شناخت این انواع به ویژه شایع ترین آنها نقش بسیار مهمی در تشخیص و انتخاب روش درمانی دارد. در میان تمام انواع سرطان معده، آدنوکارسینوم بیشترین شیوع را دارد و بخش عمده ای از موارد ابتلا را تشکیل می دهد.
آدنوکارسینوم معده
در اکثر موارد، این بیماری از سلول هایی منشا می گیرد که در لایه داخلی یا همان مخاط معده قرار دارند. این نوع از سرطان، آدنوکارسینوم معده نامیده می شود. با پیشرفت بیماری، سلول های سرطانی می توانند:
- به عمق بیشتری از دیواره معده نفوذ کند و در نهایت ممکن است از دیواره معده عبور کرده و به اندام های مجاور مانند پانکراس یا کبد حمله کند.
- ممکن است به سمت بالا یا پایین گسترش یافته و وارد مری (مری) یا روده کوچک شود.
- ممکن است وارد عروق لنفاوی یا جریان خون شوند که در این صورت، سرطان ممکن است به غدد لنفاوی اطراف یا سایر بخش های بدن گسترش یابد.
سایر انواع سرطان معده
برخی انواع نادرتر این عارضه عبارتند از:
- سارکوماها: این سرطان ها از بافت عضلانی یا بافت همبند در دیواره معده شروع می شوند.
- لنفوماها: این نوع سرطان ها از بافت لنفاوی (بخشی از سیستم ایمنی بدن) در دیواره معده منشا می گیرند.
- سرطانهای کارسینوئید: این سرطان ها از سلول های تولیدکننده هورمون در پوشش داخلی معده ایجاد می شوند.
علت بروز سرطان معده
اگرچه هنوز علت دقیق سرطانی شدن این سلول ها به طور کامل مشخص نشده اما شواهد علمی نشان می دهند که تغییرات ژنتیکی خاص درون سلول باعث ایجاد رفتار غیرطبیعی و رشد نامحدود آن می شوند. به طور کلی عوامل مختلفی وجود دارند که خطر بروز این بیماری را افزایش می دهند که عبارتند از:
- جنسیت: مردان نسبت به زنان تقریبا دو برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به این سرطان قرار دارند.
- افزایش سن: سرطان معده عمدتا در افراد مسن دیده می شود، به طوری که بیشتر موارد در سنین بالای 55 سال رخ می دهد.
- استعمال سیگار: استعمال دخانیات به ویژه در طولانی مدت، احتمال ابتلا به سرطان معده را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.
- کم خونی پرنیشیوز (Pernicious Anaemia): نوعی کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 که به طور جزئی خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد.
- گروه خونی A: افرادی که دارای گروه خونی A هستند، به طور خفیفی بیشتر در معرض ابتلا به سرطان معده قرار دارند.
- سابقه جراحی معده: افرادی که در گذشته بخشی از معده خود را به دلایلی مانند درمان زخم یا سایر بیماری ها برداشته اند، ممکن است در معرض خطر بیشتری قرار گیرند.
- سابقه خانوادگی: در برخی خانواده ها، زمینه ژنتیکی یا محیطی مشترک احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش می دهد با این حال بیشتر موارد این بیماری جنبه ارثی ندارند.
- رژیم غذایی: در کشورهایی که مصرف غذاهای پرنمک، دودی و ترشیجات رایج است، شیوع سرطان معده بالاتر است. مصرف منظم میوه ها و سبزیجات تازه به ویژه سبزی های سبزرنگ نقش محافظتی در برابر سرطان معده دارند.
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: در برخی افراد این باکتری شایع زمینه ساز التهاب مزمن معده و در مواردی افزایش خطر سرطان می باشد، هرچند بسیاری از مبتلایان به این عفونت هرگز دچار سرطان نمی شوند.
بیشتر بخوانید: سرطان تیروئید چیست؟
عوامل خطر سرطان معده
سرطان معده به صورت ناگهانی ایجاد نمی شود و در بسیاری از موارد، نتیجه مجموعه ای از عوامل خطر است که در طول زمان روی بافت معده اثر می گذارند. منظور از عوامل خطر، شرایط یا عادت هایی است که احتمال ابتلا به سرطان معده را بیشتر می کنند؛ البته وجود این عوامل به معنی ابتلای قطعی به بیماری نیست.
عوامل خطر سرطان معده به سبک زندگی، عفونت ها، بیماری های زمینهای، شرایط ژنتیکی و حتی سن و جنسیت فرد مربوط می باشند. توجه به این عوامل به افراد کمک می کند علائم مشکوک را جدی تر بگیرند و در صورت نیاز، برای بررسی های پزشکی اقدام کنند. در ادامه، مهمترین عوامل خطر سرطان معده را به صورت موردی میبینید:
- سن بالا
- چاقی
- مصرف الکل
- جنسیت مرد
- بیماری منیتر
- سیگار کشیدن
- پولیپ های معده
- گاستریت مزمن
- متاپلازی روده ای
- کم خونی پرنیشیوز
- ضعف سیستم ایمنی
- سابقه جراحی معده
- زخم معده طولانی مدت
- رفلاکس صفرا به معده
- مصرف زیاد غذاهای شور
- کار در برخی مشاغل پرخطر
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری
- سابقه خانوادگی سرطان معده
- زمینه ژنتیکی و سندرم های ارثی
- عفونت ویروس اپشتین بار (EBV)
- مصرف غذاهای دودی و فرآوری شده
- رژیم غذایی کم میوه و کم سبزیجات
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص
- مصرف طولانی مدت غذاهای ناسالم و سبک زندگی کم تحرک
علائم سرطان معده
زمانی که در مراحل اولیه، سرطان تازه شروع شده و هنوز کوچک است، معمولا هیچ علامتی ایجاد نمی کند. در برخی موارد، تا زمانی که بیماری پیشرفته نشده، علائمی ظاهر نمی شود. علائم سرطان معده شامل موارد زیر می باشند:
- کاهش وزن یا کاهش اشتها
- احساس ناخوشی عمومی و خستگی بیش از حد معمول
- درد یا ناراحتی در قسمت بالای شکم به ویژه پس از صرف غذا
- رشد زیاد تومور که باعث انسداد مسیر غذا و نوشیدنی در معده می شود.
- احساس تهوع یا بی میلی به غذا (برخی افراد احساس سیری زودرس پس از غذا خوردن دارند)
- سوء هاضمه توجه (لازم به ذکر است بیشتر افرادی که سوءهاضمه دارند به سرطان مبتلا نیستند)
- اگر سرطان به سایر بخش های بدن گسترش یابد (متاستاز دهد)، علائم متنوع تری در آن نواحی ظاهر خواهد شد.
- کم خونی در صورتی که تومور به طور مزمن خونریزی داشته باشد که موجب احساس ضعف و خستگی بیشتر می شود.
- وجود خون در مدفوع؛ معمولا به صورت مدفوع سیاه رنگ (ملنا) یا خون تیره رنگ ظاهر می شود. خونریزی به رنگ قرمز روشن در سرطان معده کمتر دیده می شود و به معنی خونریزی شدید از معده یا روده است.
بیشتر بخوانید: سرطان مری چیست؟
روشهای پیشگیری از سرطان معده
اگرچه تاکنون روش قطعی و صددرصدی برای پیشگیری از سرطان معده شناخته نشده اما تحقیقات پزشکی و تجربیات بالینی نشان داده اند که با اصلاح سبک زندگی و توجه به برخی عوامل خطر، میتوان احتمال ابتلا به این بیماری را به طور قابل توجهی کاهش داد. نکات مهم برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری به شرح زیر است:
- چاقی به ویژه چاقی شکمی یکی از عوامل زمینه ساز انواع سرطان ها از جمله کانسر معده است. بنابراین کنترل وزن از طریق ورزش منظم و رژیم غذایی مناسب توصیه می شود.
- تغذیه متعادل شامل مصرف روزانه میوه ها، سبزیجات تازه و غلات کامل به تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب های مزمن دستگاه گوارش کمک کرده و نقش محافظتی در برابر سرطان ایفا می کند.
- استعمال دخانیات یکی از عوامل مهم افزایش دهنده خطر سرطان معده است. ترک سیگار نه تنها در پیشگیری از این بیماری موثر است بلکه خطر ابتلا به بسیاری از سرطان های دیگر را نیز کاهش می دهد.
- عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) یکی از عوامل مهم التهاب مزمن معده و زخم معده است که در برخی افراد زمینه ساز بروز سرطان می شود. در صورت وجود علائم گوارشی یا سابقه این عفونت مراجعه به بهترین جراح انکولوژی تهران برای تشخیص و درمان آن اهمیت دارد.
روشهای تشخیص و ارزیابی سرطان معده
تشخیص به موقع این عارضه نقش حیاتی و مهمی در موفقیت درمان و بهبود پیش آگهی بیماری دارد. این سرطان به ویژه در مراحل اولیه معمولا علائم واضحی ندارد و تنها با بررسی های تخصصی و روشهای تصویربرداری یا نمونه برداری شناسایی می شود. زمانی که پزشک به وجود سرطان معده مشکوک می شود، مراحل مشخصی برای ارزیابی و تایید بیماری طی می گردد. این مراحل شامل معاینه، بررسی های تصویری، آندوسکوپی، نمونه برداری و بررسی گسترش بیماری است. روشهای تشخیص این بیماری به شرح زیر است:
- سونوگرافی
- آزمایش خون
- لاپاروسکوپی
- امآرآی (MRI)
- معاینه فیزیکی اولیه
- سی تی اسکن (CT)
- نمونهبرداری (بیوپسی)
- پت اسکن (PET scan)
- گاستروسکوپی (آندوسکوپی فوقانی)
- عکسبرداری با ماده حاجب (باریم میل)
- اندوسونوگرافی (Endoscopic Ultrasound – EUS)
بیشتر بخوانید: سرطان روده بزرگ چیست؟
درمان سرطان معده
ابتدا لازم به ذکر است انتخاب نوع درمان به عواملی اعم از اندازه و مرحله سرطان و وضعیت سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. بهتر است بدانید روشهای درمان سرطان معده شامل موارد زیر است:
- جراحی
- پرتودرمانی
- شیمی درمانی
- کمورادیوتراپی
- تغذیه و رژیم غذایی
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرطان معده یکی از شایع ترین و پیچیده ترین بیماری های دستگاه گوارش به شمار می رود که اغلب در مراحل اولیه بدون علائم بوده و به همین دلیل ممکن است دیر تشخیص داده شود. شناخت علائم هشداردهنده، توجه به عوامل خطر، اصلاح سبک زندگی و انجام به موقع اقدامات تشخیصی در افزایش شانس تشخیص زودهنگام و موفقیت درمان بسیار موثر می باشد. هرچند پیشگیری قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما پرهیز از سیگار، تغذیه سالم، کنترل وزن و درمان عفونت هایی مانند هلیکوباکتر پیلوری نقش مهمی در کاهش احتمال بروز آن ایفا می کند. لازم به ذکر است دکتر فرزاد واقف داوری، جراح و فلوشیپ فوق تخصصی جراحی انکولوژی با سالها تجربه در زمینه جراحی تومورهای دستگاه گوارش یکی از پزشکان حاذق و متعهد در این حوزه بوده که در مسیر درمان، خدمات پزشکی ارزشمندی به بیماران ارائه می دهد.
